Örnek hesap
Ø40 mm çaplı bir parça, takım kataloğunda önerilen 150 m/dk kesme hızıyla tornalanacak. Devir = 150 × 1000 / (3,1416 × 40) ≈ 1194 dev/dk. Tezgâh kademeli ise en yakın alt kademe seçilir; daha yüksek kademe takım ömrünü kısaltır. Ters yönde de hesap yapılabilir: en fazla 3000 dev/dk dönebilen bir tezgâhta Ø10 mm parmak freze ile ulaşılabilecek kesme hızı 3,1416 × 10 × 3000 / 1000 ≈ 94 m/dk'dır. Bu değer katalogdaki önerinin altında kalıyorsa ilerleme ve talaş derinliği buna göre ayarlanır.
Çapa ve kesme hızına göre devir tablosu (dev/dk)
| Çap (mm) | Vc = 30 m/dk | Vc = 80 m/dk | Vc = 150 m/dk | Vc = 250 m/dk |
|---|---|---|---|---|
| Ø6 | 1.592 | 4.244 | 7.958 | 13.263 |
| Ø10 | 955 | 2.546 | 4.775 | 7.958 |
| Ø16 | 597 | 1.592 | 2.984 | 4.974 |
| Ø20 | 477 | 1.273 | 2.387 | 3.979 |
| Ø25 | 382 | 1.019 | 1.910 | 3.183 |
| Ø32 | 298 | 796 | 1.492 | 2.487 |
| Ø40 | 239 | 637 | 1.194 | 1.989 |
| Ø50 | 191 | 509 | 955 | 1.592 |
| Ø63 | 152 | 404 | 758 | 1.263 |
| Ø80 | 119 | 318 | 597 | 995 |
| Ø100 | 95 | 255 | 477 | 796 |
Tablodaki kesme hızları yalnızca hesap örneğidir. Doğru değer iş parçası malzemesine, takım malzemesine (HSS takımlarda karbür takımlara göre belirgin biçimde düşüktür), kaplamaya ve soğutmaya bağlıdır ve takım üreticisinin kataloğundan alınmalıdır.
Devirden ilerleme hızına
Frezede devir bulunduktan sonra tabla ilerleme hızı hesaplanır: Vf (mm/dk) = fz × z × n. Burada fz diş başına ilerleme (mm), z kesici ağız sayısı, n devirdir. Örneğin 4 ağızlı, diş başına 0,05 mm ilerlemeyle çalışan bir freze 1194 dev/dk'da 0,05 × 4 × 1194 ≈ 239 mm/dk ilerler. Tornada ilerleme dev başına verilir (mm/dev).
Sık yapılan hatalar
- Tornada takım çapını kullanmak: Tornada formüldeki çap iş parçasının işlenen çapıdır; frezede ve delmede ise kesici takımın çapıdır.
- Alın tornalamada sabit devir: Merkeze yaklaştıkça çap küçülür ve aynı devirde kesme hızı düşer; CNC tezgâhlarda bunun için sabit kesme hızı (G96) kullanılır ve en yüksek devir sınırlanır.
- Birim karışıklığı: Formül m/dk ve mm içindir; inç ile çalışan kataloglarda SFM (ayak/dakika) kullanılır ve katsayı farklıdır.
Sık Sorulan Sorular
Kesme hızından devir (RPM) nasıl hesaplanır?
Devir (N) = (Kesme Hızı (Vc, m/dakika) × 1000) / (π × Çap (D, mm)). Bu formül, torna ve frezede kesici takım veya iş parçasının dönüş hızını belirlemek için kullanılır.
Kesme hızı (Vc) nasıl seçilir?
Kesme hızı; iş parçası malzemesi, kesici takım tipi (HSS, karbür vb.) ve soğutma sıvısı kullanımına göre değişir. Doğru değer için kesici takım üreticisinin kataloğuna bakılmalıdır.
İlgili araçlar
Diğer CNC/torna araçları için Teknik ve Mühendislik sayfasına, mm/inç dönüşümü için Uzunluk Dönüşümleri sayfasına bakabilirsin.
Kaynaklar
Formül, torna ve freze işlemlerinde standart kabul edilen kesme hızı-devir bağıntısına dayanır. Kesici takım üreticisinin katalog değerleri her zaman esas alınmalıdır.