Meteor yağmurları
Meteor yağmuru, Dünya bir kuyrukluyıldızın ya da asteroidin yörüngesinde bıraktığı toz bulutunun içinden geçerken görülür. Her yağmurun meteorları gökyüzünde aynı noktadan (radyant) çıkıyormuş gibi görünür ve yağmur adını bu noktanın bulunduğu takımyıldızdan alır. Yıl içindeki en güçlü yağmurlar Aralık'taki Geminidler, Ağustos'taki Perseidler ve Ocak başındaki Kuadrantidlerdir.
| Yağmur | Zirve gecesi | ZHR | Saatte en çok | Ay | Etkin dönem |
|---|---|---|---|---|---|
| Orionidler 1P/Halley kuyrukluyıldızı | 21–22 Ekim gecesi | 20 | ~18 | %75 | 2 Ekim – 7 Kasım |
| Leonidler 55P/Tempel-Tuttle kuyrukluyıldızı | 17–18 Kasım gecesi | 15 | ~14 | %51 | 6 – 30 Kasım |
| Geminidler 3200 Phaethon asteroidi | 13–14 Aralık gecesi | 150 | ~149 | %22 | 4 – 20 Aralık |
| Ursidler 8P/Tuttle kuyrukluyıldızı | 22–23 Aralık gecesi | 10 | ~8 | %96 | 17 – 26 Aralık |
| Kuadrantidler 2003 EH1 asteroidi | 3–4 Ocak gecesi | 80 | ~72 | %14 | 28 Aralık – 12 Ocak |
| Liridler C/1861 G1 (Thatcher) kuyrukluyıldızı | 22–23 Nisan gecesi | 18 | ~18 | %96 | 14 – 30 Nisan |
| Eta Akuaridler 1P/Halley kuyrukluyıldızı | 5–6 Mayıs gecesi | 50 | ~19 | %0 | 19 Nisan – 28 Mayıs |
| Güney Delta Akuaridler 96P/Machholz kuyrukluyıldızı | 31 Temmuz – 1 Ağustos gecesi | 25 | ~14 | %6 | 12 Temmuz – 23 Ağustos |
| Perseidler 109P/Swift-Tuttle kuyrukluyıldızı | 12–13 Ağustos gecesi | 100 | ~90 | %84 | 17 Temmuz – 24 Ağustos |
"Saatte en çok", zirve gecesi Ankara'da radyantın karanlıkta en yüksek olduğu saatteki değerdir (ZHR × radyant yüksekliğinin sinüsü). Ay'ın aydınlık oranı yüksekse sönük meteorlar görünmez; %50'nin üstünde Ay ışığı sayıyı yarıya ya da daha azına indirebilir. Çoğu yağmurda en iyi saatler gece yarısından sonra, sabaha karşıdır.
Tutulmalar ve süper ay
Önümüzdeki 13 aydaki ilk tutulma: 6 Şubat 2027, halkalı güneş tutulması. Türkiye'den görülmez. Türkiye'den görülecek bir sonraki güneş tutulması 2 Ağustos 2027 tarihinde; Güneş diskinin İzmir'de yaklaşık %71, İstanbul'da %59 kadarı örtülecek. Takvimdeki süper ay 24 Aralık 2026 tarihinde (356.740 km). 2035'e kadar tüm tutulmalar ve her yılın dolunay uzaklıkları ay evreleri sayfasında yer alır.
Gezegen olayları ne anlama gelir?
Karşı konum: Mars, Jüpiter ya da Satürn Güneş'in tam karşısına geldiğinde gün batımında doğar, gece yarısı en yüksekte olur ve sabaha kadar görülür. Gezegen o sırada Dünya'ya en yakın konumuna da yakındır, bu yüzden yılın en parlak hâlindedir.
En büyük uzanım: Merkür ve Venüs Güneş'e Dünya'dan daha yakın oldukları için gökyüzünde Güneş'ten hiçbir zaman çok uzaklaşmaz. Güneş'e açısal uzaklıklarının en büyük olduğu gün (doğu uzanımı akşam, batı uzanımı sabah) onları görmek için en uygun dönemdir. Merkür bu dönemde bile ufka yakın ve yalnızca birkaç gün görülebilir.
Yakınlaşma: İki cisim gökyüzünde birkaç derece yakın göründüğünde (bir derece, kol mesafesinde tutulan serçe parmağının genişliği kadardır) yakınlaşma olur. Takvimde Ay–gezegen yakınlaşmaları 3°'den, gezegen–gezegen yakınlaşmaları 2°'den yakın olanlarla sınırlıdır ve yalnızca Türkiye'den karanlıkta ya da alacakaranlıkta görülebilenler listelenir. O gece gezegenlerin saatleri için bu gece gezegenler aracını kullanabilirsiniz.
Hesaplama yöntemi
Gezegen, Ay ve Güneş konumları NASA JPL verileriyle doğrulanmış açık kaynaklı astronomy-engine kütüphanesiyle hesaplanır; ekinoks ve gündönümü anları, dolunaylar ve karşı konum tarihleri yayımlanmış almanaklarla dakikalar içinde örtüşür. Meteor yağmurlarının zirve konumu (Güneş boylamı), ZHR değeri ve etkin dönemi Uluslararası Meteor Örgütü'nün (IMO) görsel meteor yağmurları çalışma listesinden alınmıştır; zirve anı her yıl birkaç saat oynayabileceği için tabloda zirvenin düştüğü gece verilir. Görünürlük ve yön bilgisi Ankara içindir; Türkiye'nin başka yerlerinde saatler birkaç dakika ile bir saat arasında değişebilir.
Sık Sorulan Sorular
Sıradaki meteor yağmuru ne zaman?
Orionidler, en yoğun 21–22 Ekim gecesi görülür. Işık kirliliğinden uzak, açık bir gökte en iyi saatte saatte yaklaşık 18 meteor beklenebilir; zirve gecesi Ay %75 aydınlık olacak.
Türkiye'den görülecek bir sonraki güneş tutulması ne zaman?
2 Ağustos 2027 tarihindeki güneş tutulması Türkiye'den parçalı olarak görülecek: Güneş diskinin İstanbul'da yaklaşık %59, Ankara'da %57, İzmir'de %71 kadarı örtülecek; en yüksek oran Muğla (%74), en düşük Ardahan (%37). Güneş'e asla korumasız ya da sıradan güneş gözlüğüyle bakmayın.
ZHR nedir, gerçekten saatte o kadar meteor görür müyüm?
ZHR (zenit saatlik oranı), radyant tam tepedeyken ve gökyüzü 6,5 kadirlik yıldızları gösterecek kadar karanlıkken bir gözlemcinin saatte göreceği meteor sayısıdır. Radyant alçaktaysa sayı radyant yüksekliğinin sinüsüyle azalır; tablodaki beklenen sayı Ankara için bu düzeltmeyle hesaplanmıştır. Şehir ışıkları ya da parlak Ay bu sayıyı birkaç kat düşürebilir.
Meteor yağmurunu izlemek için teleskop gerekir mi?
Hayır. Meteorlar gökyüzünün her yerinde görülebilir; teleskop ve dürbün görüş alanını daralttığı için işe yaramaz. Şehirden uzak, karanlık bir yere gidip gözlerinizin 20-30 dakika karanlığa alışmasını bekleyin ve gökyüzünün geniş bir bölümüne bakın.
Ay ve gezegen yan yana göründüğünde ne oluyor?
Ay ve gezegenler gökyüzünde aynı kuşakta (ekliptiğe yakın) hareket ettiği için zaman zaman birbirine yakın görünür. Bu bir perspektif olayıdır; gerçekte aralarında yüz milyonlarca kilometre vardır. Ay her ay her gezegenin yanından bir kez geçer, ancak bunların bazıları Türkiye'den karanlıkta ve birbirine birkaç derece yakın görülür.