Metrik kaba diş tablosu (ISO 261)
Metrik vidalar M harfi ve anma çapıyla gösterilir: M8, dış çapı 8 mm olan vidadır. Adım yazılmamışsa kaba (normal) diş kastedilir; M8'in adımı 1,25 mm'dir, yani vida bir tur döndüğünde 1,25 mm ilerler. Kılavuz matkap çapı, somun dişinin açılacağı deliğin çapıdır ve kabaca anma çapı eksi adım kadardır.
| Vida | Adım | Kılavuz matkap | Böğür çapı d2 | Diş dibi d3 | Somun iç çapı D1 | Gerilme alanı (mm²) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| M1 | 0,25 | 0,75 | 0,838 | 0,693 | 0,729 | 0,5 |
| M1,2 | 0,25 | 0,95 | 1,038 | 0,893 | 0,929 | 0,7 |
| M1,4 | 0,3 | 1,1 | 1,205 | 1,032 | 1,075 | 1 |
| M1,6 | 0,35 | 1,25 | 1,373 | 1,171 | 1,221 | 1,3 |
| M2 | 0,4 | 1,6 | 1,74 | 1,509 | 1,567 | 2,1 |
| M2,5 | 0,45 | 2,05 | 2,208 | 1,948 | 2,013 | 3,4 |
| M3 | 0,5 | 2,5 | 2,675 | 2,387 | 2,459 | 5 |
| M4 | 0,7 | 3,3 | 3,545 | 3,141 | 3,242 | 8,8 |
| M5 | 0,8 | 4,2 | 4,48 | 4,019 | 4,134 | 14,2 |
| M6 | 1 | 5 | 5,35 | 4,773 | 4,917 | 20,1 |
| M8 | 1,25 | 6,8 | 7,188 | 6,466 | 6,647 | 36,6 |
| M10 | 1,5 | 8,5 | 9,026 | 8,16 | 8,376 | 58 |
| M12 | 1,75 | 10,2 | 10,863 | 9,853 | 10,106 | 84,3 |
| M14 | 2 | 12 | 12,701 | 11,546 | 11,835 | 115,4 |
| M16 | 2 | 14 | 14,701 | 13,546 | 13,835 | 156,7 |
| M18 | 2,5 | 15,5 | 16,376 | 14,933 | 15,294 | 192,5 |
| M20 | 2,5 | 17,5 | 18,376 | 16,933 | 17,294 | 244,8 |
| M22 | 2,5 | 19,5 | 20,376 | 18,933 | 19,294 | 303,4 |
| M24 | 3 | 21 | 22,051 | 20,319 | 20,752 | 352,5 |
| M27 | 3 | 24 | 25,051 | 23,319 | 23,752 | 459,4 |
| M30 | 3,5 | 26,5 | 27,727 | 25,706 | 26,211 | 560,6 |
| M33 | 3,5 | 29,5 | 30,727 | 28,706 | 29,211 | 693,6 |
| M36 | 4 | 32 | 33,402 | 31,093 | 31,67 | 816,7 |
| M39 | 4 | 35 | 36,402 | 34,093 | 34,67 | 975,8 |
| M42 | 4,5 | 37,5 | 39,077 | 36,479 | 37,129 | 1.120,9 |
| M45 | 4,5 | 40,5 | 42,077 | 39,479 | 40,129 | 1.306 |
| M48 | 5 | 43 | 44,752 | 41,866 | 42,587 | 1.473,1 |
| M52 | 5 | 47 | 48,752 | 45,866 | 46,587 | 1.757,8 |
| M56 | 5,5 | 50,5 | 52,428 | 49,252 | 50,046 | 2.030 |
| M60 | 5,5 | 54,5 | 56,428 | 53,252 | 54,046 | 2.362 |
| M64 | 6 | 58 | 60,103 | 56,639 | 57,505 | 2.676 |
Metrik ince diş tablosu
İnce dişler aynı çapta daha küçük adımla açılır ve M10×1,25 gibi adımla birlikte yazılır. Titreşimde daha zor gevşer, ince cidarlı parçalarda daha çok diş tutar ve ayar vidalarında daha hassas ilerleme sağlar. Kılavuz matkabı yine yaklaşık anma çapı eksi adımdır: M10×1 için 9 mm.
| Vida | Adım | Kılavuz matkap | Böğür çapı d2 | Diş dibi d3 | Gerilme alanı (mm²) |
|---|---|---|---|---|---|
| M5 × 0,5 | 0,5 | 4,5 | 4,675 | 4,387 | 16,1 |
| M6 × 0,75 | 0,75 | 5,2 | 5,513 | 5,08 | 22 |
| M8 × 1 | 1 | 7 | 7,35 | 6,773 | 39,2 |
| M10 × 1,25 | 1,25 | 8,8 | 9,188 | 8,466 | 61,2 |
| M10 × 1 | 1 | 9 | 9,35 | 8,773 | 64,5 |
| M12 × 1,5 | 1,5 | 10,5 | 11,026 | 10,16 | 88,1 |
| M12 × 1,25 | 1,25 | 10,8 | 11,188 | 10,466 | 92,1 |
| M14 × 1,5 | 1,5 | 12,5 | 13,026 | 12,16 | 124,5 |
| M16 × 1,5 | 1,5 | 14,5 | 15,026 | 14,16 | 167,2 |
| M18 × 1,5 | 1,5 | 16,5 | 17,026 | 16,16 | 216,2 |
| M18 × 2 | 2 | 16 | 16,701 | 15,546 | 204,2 |
| M20 × 1,5 | 1,5 | 18,5 | 19,026 | 18,16 | 271,5 |
| M20 × 2 | 2 | 18 | 18,701 | 17,546 | 258 |
| M22 × 1,5 | 1,5 | 20,5 | 21,026 | 20,16 | 333,1 |
| M22 × 2 | 2 | 20 | 20,701 | 19,546 | 318,1 |
| M24 × 1,5 | 1,5 | 22,5 | 23,026 | 22,16 | 400,9 |
| M24 × 2 | 2 | 22 | 22,701 | 21,546 | 384,4 |
| M27 × 2 | 2 | 25 | 25,701 | 24,546 | 495,7 |
| M30 × 2 | 2 | 28 | 28,701 | 27,546 | 621,2 |
| M33 × 2 | 2 | 31 | 31,701 | 30,546 | 760,8 |
| M36 × 2 | 2 | 34 | 34,701 | 33,546 | 914,5 |
| M36 × 3 | 3 | 33 | 34,051 | 32,319 | 864,9 |
| M39 × 3 | 3 | 36 | 37,051 | 35,319 | 1.028,4 |
| M42 × 3 | 3 | 39 | 40,051 | 38,319 | 1.206 |
| M48 × 3 | 3 | 45 | 46,051 | 44,319 | 1.603,6 |
| M56 × 4 | 4 | 52 | 53,402 | 51,093 | 2.144 |
| M64 × 4 | 4 | 60 | 61,402 | 59,093 | 2.850,8 |
Geçiş deliği, anahtar ağzı ve alyan ölçüleri
Cıvatanın serbestçe geçeceği delik ISO 273'e göre üç sınıftadır: hassas işler için ince, genel imalat için orta, montaj kolaylığı gereken yerler için kaba. M12 için bu çaplar 13, 13,5, 14,5 mm'dir. Anahtar ağzında eski DIN ile yeni ISO standardı dört ölçüde farklıdır: M10 için DIN 17 mm, ISO 16 mm; M12 için DIN 19 mm, ISO 18 mm. Elinizdeki cıvatanın hangi standarda göre üretildiğini anahtarı takarak anlayabilirsiniz.
| Vida | Geçiş deliği ince | Orta | Kaba | Anahtar ağzı ISO | Anahtar ağzı DIN | Alyan |
|---|---|---|---|---|---|---|
| M1,6 | 1,7 | 1,8 | 2 | 3,2 | 3,2 | 1,5 |
| M2 | 2,2 | 2,4 | 2,6 | 4 | 4 | 1,5 |
| M2,5 | 2,7 | 2,9 | 3,1 | 5 | 5 | 2 |
| M3 | 3,2 | 3,4 | 3,6 | 5,5 | 5,5 | 2,5 |
| M4 | 4,3 | 4,5 | 4,8 | 7 | 7 | 3 |
| M5 | 5,3 | 5,5 | 5,8 | 8 | 8 | 4 |
| M6 | 6,4 | 6,6 | 7 | 10 | 10 | 5 |
| M8 | 8,4 | 9 | 10 | 13 | 13 | 6 |
| M10 | 10,5 | 11 | 12 | 16 | 17 | 8 |
| M12 | 13 | 13,5 | 14,5 | 18 | 19 | 10 |
| M14 | 15 | 15,5 | 16,5 | 21 | 22 | 12 |
| M16 | 17 | 17,5 | 18,5 | 24 | 24 | 14 |
| M18 | 19 | 20 | 21 | 27 | 27 | — |
| M20 | 21 | 22 | 24 | 30 | 30 | 17 |
| M22 | 23 | 24 | 26 | 34 | 32 | — |
| M24 | 25 | 26 | 28 | 36 | 36 | 19 |
| M27 | 28 | 30 | 32 | 41 | 41 | — |
| M30 | 31 | 33 | 35 | 46 | 46 | 22 |
| M33 | 34 | 36 | 38 | 50 | 50 | — |
| M36 | 37 | 39 | 42 | 55 | 55 | 27 |
| M39 | 40 | 42 | 45 | 60 | 60 | — |
| M42 | 43 | 45 | 48 | 65 | 65 | 32 |
| M45 | 46 | 48 | 52 | 70 | 70 | — |
| M48 | 50 | 52 | 56 | 75 | 75 | 36 |
| M52 | 54 | 56 | 62 | 80 | 80 | — |
| M56 | 58 | 62 | 66 | 85 | 85 | — |
| M60 | 62 | 66 | 70 | 90 | 90 | — |
| M64 | 66 | 70 | 74 | 95 | 95 | — |
Bir vidanın ölçüsü nasıl bulunur?
Dış dişin tepeden tepeye çapını kumpasla ölçün. Dişler aşındığı ve tolerans payı bırakıldığı için ölçü anma çapından biraz küçük çıkar; M8 bir cıvata genellikle 7,76–7,97 mm ölçülür. Adımı bulmak için adım tarağı kullanın ya da 10 diş arasındaki uzunluğu ölçüp 10'a bölün. Çap metrik ölçülere uymuyorsa vida inç (UNC/UNF) ya da boru dişi olabilir; boru dişleri için boru dişi ölçüleri sayfasına bakın.
Kılavuz çekerken matkap ucunu tablodaki değerden küçük seçmek diş derinliğini artırır ama kılavuzun sıkışma ve kırılma riskini yükseltir. Alüminyum ve dökme demir gibi malzemelerde tablo değeri yeterlidir. Cıvatanın sıkma momenti için cıvata torku, dayanımı için cıvata mukavemet sınıfları sayfasını kullanın.
Kaynaklar ve doğrulama
Adımlar ISO 261, diş çapları ISO 724 temel profil formüllerinden (d2 = d − 0,6495·P, d3 = d − 1,2269·P, D1 = d − 1,0825·P), gerilme alanı ISO 898-1 formülünden, kılavuz matkapları DIN 336'dan, geçiş delikleri ISO 273'ten, anahtar ağızları ISO 4032/4014 ve DIN 931/934'ten, alyan ölçüleri ISO 4762'den alınmıştır.
Sık sorulan sorular
M8 kılavuz kaç matkap?
M8 kaba diş (adım 1,25 mm) için 6,8 mm matkap kullanılır. İnce diş M8×1 için 7 mm'dir.
M10 vidanın adımı kaç?
M10 kaba dişin adımı 1,5 mm'dir. İnce diş olarak M10×1,25 ve M10×1 de kullanılır.
M12 cıvata anahtar ağzı kaç?
ISO 4014/4032'ye göre 18 mm, eski DIN 931/934'e göre 19 mm'dir. İmbus başlı M12 için 10 mm alyan anahtarı gerekir.
Kılavuz matkap çapı nasıl hesaplanır?
Pratikte anma çapından adım çıkarılır: M6 için 6 − 1 = 5 mm, M10 için 10 − 1,5 = 8,5 mm. Sonuç standart matkap ölçüsüne yuvarlanır; M8 için 6,75 yerine 6,8 mm kullanılır.