Ebced tablosu (28 harf)
Harfler sekiz grupta ezberlenir: ebced, hevvez, huttî, kelemen, sa'fes, karaşet, sehaz, dazığ. İlk dokuz harf birleri, sonraki dokuz harf onları, sonraki dokuz harf yüzleri gösterir; son harf gayın 1000'dir. Osmanlı Türkçesine sonradan eklenen pe (پ), çim (چ), je (ژ) ve gef (گ) harfleri, benzedikleri be, cim, ze ve kef harflerinin değerini alır.
| Harf | Adı | Değeri | Grup |
|---|---|---|---|
| ا | elif | 1 | ebced |
| ب | be | 2 | ebced |
| ج | cim | 3 | ebced |
| د | dal | 4 | ebced |
| ه | he | 5 | hevvez |
| و | vav | 6 | hevvez |
| ز | ze | 7 | hevvez |
| ح | ha | 8 | huttî |
| ط | tı | 9 | huttî |
| ي | ye | 10 | huttî |
| ك | kef | 20 | kelemen |
| ل | lam | 30 | kelemen |
| م | mim | 40 | kelemen |
| ن | nun | 50 | kelemen |
| س | sin | 60 | sa'fes |
| ع | ayın | 70 | sa'fes |
| ف | fe | 80 | sa'fes |
| ص | sad | 90 | sa'fes |
| ق | kaf | 100 | karaşet |
| ر | re | 200 | karaşet |
| ش | şın | 300 | karaşet |
| ت | te | 400 | karaşet |
| ث | se | 500 | sehaz |
| خ | hı | 600 | sehaz |
| ذ | zel | 700 | sehaz |
| ض | dad | 800 | dazığ |
| ظ | zı | 900 | dazığ |
| غ | gayın | 1.000 | dazığ |
Örnek hesaplar
Değer, kelimedeki her harfin tablodaki karşılığı toplanarak bulunur. Aşağıdaki sonuçlar çeviricinin hesabıdır:
| Yazılış | Okunuşu | Harf harf | Toplam |
|---|---|---|---|
| بسم الله الرحمن الرحيم | Bismillâhirrahmânirrahîm | 2 + 60 + 40 + 1 + 30 + 30 + 5 + 1 + 30 + 200 + 8 + 40 + 50 + 1 + 30 + 200 + 8 + 10 + 40 | 786 |
| محمد | Muhammed | 40 + 8 + 40 + 4 | 92 |
| أحمد | Ahmed | 1 + 8 + 40 + 4 | 53 |
| علي | Ali | 70 + 30 + 10 | 110 |
| عشق | aşk | 70 + 300 + 100 | 470 |
Ebced ile tarih düşürme
Divan şiirinde bir yapının bitişi, bir doğum ya da bir ölüm gibi olayların yılı, harflerinin toplamı o yılı veren bir mısrayla bildirilirdi. Bu mısraya "tarih mısraı" denir ve çoğu zaman "tarih" kelimesinden sonra gelir. Sonuç genellikle hicri yıldır; miladi karşılığı için hicri tarih çeviricisini kullanabilirsiniz.
En bilinen örnek İstanbul'un fethidir: "Beldetün tayyibetün" (güzel bir belde) sözü ب 2 + ل 30 + د 4 + ة 400 + ط 9 + ي 10 + ب 2 + ة 400 = 857 eder. Hicri 857 yılı miladi 1453 yılına denk gelir. Çevirici, toplam 1 ile 1500 arasındaysa hicri yılın miladi karşılığını da gösterir.
Sayıyı ebced harfleriyle yazma
Sayı basamaklarına ayrılır ve her basamak kendi harfiyle yazılır, büyük basamak önce gelir. Örneğin 1453 = 1000 + 400 + 50 + 3 olduğu için gayın, te, nun, cim harfleriyle غتنج yazılır; 786 ise ذفو (700 + 80 + 6) olur. 2000 ve üstünde binler, çarpan harfi gayından önce yazılarak gösterilir: 2000 = بغ (be × gayın).
Sık Sorulan Sorular
Ebced hesabı nedir?
Arap alfabesindeki her harfe bir sayı verilerek kelimelerin sayı değerinin bulunmasıdır. Harfler ebced, hevvez, huttî, kelemen, sa'fes, karaşet, sehaz, dazığ kelimelerindeki sırayla dizilir; ilk dokuz harf birler (1–9), sonraki dokuzu onlar (10–90), sonraki dokuzu yüzler (100–900), son harf gayın 1000'dir.
İsmimin ebced değeri nasıl bulunur?
İsim Arap harfleriyle yazılır ve harflerin değerleri toplanır. Örneğin Ahmed (أحمد) elif 1 + ha 8 + mim 40 + dal 4 = 53, Muhammed (محمد) mim 40 + ha 8 + mim 40 + dal 4 = 92 eder. Sonuç ismin yazılışına bağlıdır; Latin harfleriyle yazılan isim için önce Osmanlıca ya da Arapça yazılışını bilmek gerekir.
Tarih düşürme nedir?
Bir olayın yılını, harflerinin ebced değeri toplamı o yılı veren bir söz ya da mısrayla bildirme sanatıdır. İstanbul'un fethi için söylenen "Beldetün tayyibetün" (بلدة طيبة) sözünün değeri 857'dir; hicri 857 yılı miladi 1453'e denk gelir. Kitabelerde ve mezar taşlarında sıkça görülür.
Yuvarlak te (ة) kaç sayılır?
Tarih düşürmelerde yuvarlak te çoğunlukla açık te gibi 400 sayılır; bazı hesaplarda okunuşu esas alınarak he gibi 5 sayılır. "Beldetün tayyibetün" 400 alındığında 857, 5 alındığında 67 eder. Çeviricide iki seçenek de vardır.
Harekeler ve şedde sayılır mı?
Hayır. Ebced hesabında yalnızca yazılan harfler sayılır; üstün, esre, ötre gibi harekeler ve şedde hesaba girmez. Şeddeli harf yazıldığı gibi bir kez sayılır.